مصحف شریف خراسان

  • ۲۵ شهریور ۱۳۹۵ ۰۱:۱۹:۵۹ ب.ظ

مصحف شریف خراسان جدیدترین قرآن نفیس انتشارات عظام (دکتر خرازی) 

The noble Quran of Khorasan

قرآنی که در گنجینه نفایس موزه آستان قدس رضوی به شماره 153 ثبت شده و به رقم عبدالله طباخ هروی است، هرچند آرایه ها و نقوش تزئینی­اش در مقایسه با آثار دیگر اندک است ولی ارزش و اعتبار ویژه­ای دارد زیرا خطش حلقه اتصال مهمی در زنجیره تکامل تکوینی قلم محقق است؛ حلقه وصلی که شیوه تکامل یافته عصر ایلخانیان را به شیوه عصر صفوی پیوند می­دهد. اینکه عبدالله هروی شاگرد خاص و داماد جعفر تبریزی (بایسنقری) و عضو کارگاه هنری هرات است و این نسخه تنها قرآن شناخته شده از عبدالله می­باشد، همچنین کیفیت منحصر به فرد قلم نسخ در این نسخه که سرچشمه ویژگی­های قلم نسخ هنرمندان بعدی است، ممیزه­های دیگر نسخه­ی پیش روی شماست.

این مصحف شریف در قطع رحلی سلطانی(33 در47 سانتی متر) به قلم سرسلسله خطاطان سبک خراسانی و تنها اثر به جا مانده از بزرگترین خطاط سده نهم به خوبی نقش و تأثیر هنرمندان ایرانی در تکامل قلم محقق را نشان می­دهد و نماینده برجسته و فاخر کتاب آرایی و خوشنویسی سده نهم در خراسان است. مصحف خراسان به شیوه کتابت و صفحه آرایی مرسوم دوره تیموری هرات در سه سطر با دانگ درشت به خط محقق و هشت سطر به خط نسخ یاقوتی کتابت شده است.

براساس صفحه انجامه (ترقیمه کتاب)، این مصحف شریف به اشاره علاء الدوله پسر بایسنقر میرزا و نوه شاهرخ و گوهرشاد به سال 845 ه.ق کتابت و مطابق وقف­نامه ابتدای نسخه، این قرآن را ابوتراب ملقب به اعتقادخان پسر میرزا غیاث­الدین محمد رازی اعتمادالدوله در سال 1040 ه ق وقف حرم امام رضا (ع) کرده است.

شیوه طباخ از تحول و نازکتر شدن حروف در سبک یاقوت به وجود آمده است در واقع عبدالله طباخ با حفظ چارچوب و ساختار شکل حروف در شیوه یاقوت، ابداعاتی در جهت به­سازی و پاکیزه نویسی خط صورت بست. در عین حال شـیوه عبدالله طباخ در قلم محقق شیوه­ای مسـتقل است و حتی پس از گذشـت شش قرن از آن زمان می­توان با استفاده از آن ساختار، مبنای کتابت قلم محقق معاصر را استوار کرد.

مداقه در ترکیب سطر پایانی سوره مبارکه فاتحه­الکتاب و کلمات "المغضوب"، "علیهم"، "ولاالضالین" در این مصحف، شباهت چشمگیر سطربندی و نیز مفردات و ترکیب حروف طباخ با احمد قره حصاری را تأیید می­کند و از آنجا که این دو هنرمند بزرگ در دو منطقه جغرافیایی متفاوت و بسیار دور از هم فعالیت می­کردند، بی تردید هر دو از سرچشمه واحدی بهره­مند شده­اند.

استاد عبیده صالح البنکی که از خوشنویسان برجسته معاصر جهان اسلام و عضو هیأت داوران جشنواره بزرگ جهانی خوشنویسی ارسیکا و نیز کاتب مصحف ملی قطر است در توضیح ارادتش به عبدالله طباخ و این نسخه شریف گفته است؛ «عبدالله هروی استادی طراز اول است که زیبایی­های خط یاقوت مستعصمی و صفای خط عبدالله صیرفی را در شیوه­اش جمع کرده و یقیناً خطش از خط استادش جعفر تبریزی پیشی گرفته است. او حلقه اتصال معتبری میان مکتب یاقوت و مکاتب هنری بعد است و کتابت­هایش در زمره نفیس­ترین آثار قلم محقق و نسخ به شمار می­رود.»

جلد این مصحف شریف ضربی طلاکوب است که بر پشت و رویش عبارتی که نشان نسخه­های کتابخانه سلطان حسین بایقرا بوده، به قلم ثلث با این مضمون حک شده است: « به رسم خزانه سلطان الاعظم مالک رقاب الامم، سلطان حسین البیقرا خلد الله تعالی ملکه و سلطانه»

طراحی و اجرا: فروشگاه ساز سبدخرید